Ken jij dat gevoel? Die jeuk die maar niet weggaat, hoe hard je ook probeert om niet te krabben. Voor wie met eczeem leeft, is dat vaak dagelijkse kost.
Deze maand volgde ik een verdiepende training over eczeem. Als aromatherapeut en herboriste werk ik al jaren met hydrolaten en plantenoliën, maar ik leerde er nog zoveel bij. Over hoe je huid in elkaar zit, waarom zuur je vriend is en waarom smeren, smeren, smeren echt het geheim is. Ik neem je graag mee.
Wat is eczeem nu eigenlijk?
Een droge huid is nog geen eczeem. Het grote verschil? Een eczeemhuid jeukt. En niet zomaar een beetje.
Bij eczeem is de huidbarrière verstoord. Zie die barrière als een muurtje dat je huid beschermt. Bij eczeem zitten daar gaatjes in. Je huid verliest daardoor makkelijker vocht, en prikkels van buitenaf komen er net makkelijker in. Het gevolg: een ontstekingsreactie met jeuk, roodheid en droogte.
Eczeem is ook niet besmettelijk. Dat lijkt evident, maar veel mensen met eczeem voelen nog altijd die blikken. En dat doet iets met je: schaamte, onzekerheid, het gevoel dat niemand echt begrijpt hoe het voelt.
Niet elk eczeem is hetzelfde
Eczeem heeft veel gezichten. Deze kom je het vaakst tegen:
- Atopisch eczeem: veel jeuk en een erg droge huid, vaak in de plooien. Er zit een aanleg achter, dus het blijft in je systeem. Je kan opstoten verzachten, maar het verdwijnt meestal niet helemaal.
- Irriterend eczeem: vaak op de handen, door zeep, schoonmaakmiddelen of veel handen wassen.
- Allergisch eczeem: op de plek waar je huid in contact kwam met iets waar je op reageert, zoals nikkel in een juweel.
- Seborroïsch eczeem: weinig jeuk, maar wel schilfers en een vettere huid. Denk aan schilfers in je wenkbrauwen, roos of bij baby's berg.
- Dyshidrotisch eczeem: kleine, hevig jeukende blaasjes op handen of voeten.
Wat speelt er mee?
Aanleg, je immuunsysteem en je huidbarrière vormen de basis. Daarbovenop kunnen een heleboel dingen een opstoot uitlokken: irriterende stoffen, warmte, het klimaat en ja, ook stress. Zit eczeem in de familie? Dan is de kans groter dat je kindje het ook krijgt.
De jeuk-krabcirkel, en waarom zuur je vriend is
Jeuk, krabben, een beschadigde huid, meer ontsteking en dus nog meer jeuk. Herken je die vicieuze cirkel? Elke keer je krabt, gaat je huid een beetje open. En door een open huid kan alles wat er "beschikbaar" is naar binnen. Bij mensen met eczeem zitten er ook veel meer stafylokokken op de huid dan bij mensen zonder eczeem.
Zuur houdt je huid in balans
Een gezonde huid is licht zuur, met een pH van ongeveer 4,5 tot 5. Een eczeemhuid zit bijna altijd hoger, rond 7 of zelfs meer.
En dan komt het verrassende deel:
- Kraantjeswater heeft een pH boven 7. Niet ideaal dus voor een eczeemhuid.
- Zeep neemt telkens het bovenste laagje van je huidbarrière mee. Je huid heeft daarna zo'n twee uur nodig om zich te herstellen. In die tijd staat de deur wagenwijd open.
- "pH-neutraal" klinkt mooi in de reclame, maar neutraal is 7. En dat is net te hoog. Zoek liever producten met een pH onder 6.
Mijn tip: kies voor zure, zachte verzorging. Rozenhydrolaat is van nature licht zuur en een echte aanrader voor een eczeemhuid. Een reinigingsolie is bovendien veel zachter voor je huid dan zeep.
Smeren, smeren, smeren
Eén keer per dag smeren is bij eczeem echt niet genoeg. Mik op minstens drie keer per dag, en vaker mag gerust. Een veelgehoorde fabel is dat je zo weinig mogelijk moet smeren. Net het omgekeerde is waar.
De gouden combinatie: hydrolaat + vette plantenolie
Je huid werkt zelf als een emulgator. Spray je eerst een hydrolaat (bloemen/planten water) en smeer daarna een vette plantenolie, dan meng je die twee gewoon op je huid. Zo maak je je eigen "crème", zonder extra emulgatoren.
Na het sprayen wordt je huid wat dikker en gaan je poriën open. Dat is het moment om je olie aan te brengen. Breng dus nooit olie aan op een kurkdroge huid: eerst vocht, dan vet.
Welke verzorging wanneer?
Eczeem verandert. De verzorging verandert mee:
| Hoe ziet je huid eruit? | Grondregel | Wat gebruik je? |
|---|---|---|
| Acuut, vochtig, nattend | Nat op nat | Hydrolaten, koele omslagen, afgekoelde kruidenthee. Nog geen olie |
| Niet meer vochtig, droog | Droog op droog | Plantenoliën en balsems |
| Chronisch, zeer droog, verdikt | Hoe chronischer, hoe vetter | Vette oliën, sheabutter, balsems |
| Gewoon droog | Eerst vochtig maken | Eerst hydrolaat, meteen daarna olie of balsem |
| Symptoomvrij | Blijven verzorgen | Gewoon dagelijks verder smeren |
Die laatste regel vergeten we zo vaak. Zijn de klachten weg? Blijf toch verzorgen, zo houd je je huidbarrière sterk.
Mijn favorieten uit de natuur
- Rozenhydrolaat: zacht, licht zuur en ideaal bij een gevoelige huid met jeuk.
- Duindoornolie*: voedend en herstellend. Let op, ze kleurt oranje en verkleurt je kleding.
- Teunisbloem- en hennepzaadolie*: rijk aan gammalinoleenzuur, dat je huid helpt beschermen. Je huid kan eerst wat meer schilferen voor ze beter wordt, dus geef het even tijd.
- Rozenbottelolie*: een echte huidverzorger.
-
Castorolie: dikker van structuur en fijn bij jeuk.
*deze staan niet standaard in de webshop maar ik bestel ze met veel liefde.
Een etherische olie toevoegen? Dan houd je het laag: 0,5 tot 1%, dus 10 tot 20 druppels op 100 ml plantenolie. Echte lavendel en tea tree zijn een mooi duo, en ook duindoorn CO2* en echte kamille* zijn toppers.
Tips bij jeuk
Warmte wakkert een ontsteking aan. Koel is dus je beste vriend bij jeuk. Een paar dingen die je meteen kan proberen:
- Pepermunthydrolaat: spray het een paar keer per dag bij jeuk en een warm gevoel. Zalig verkoelend.
- Aloë vera gel uit de koelkast: bij heftige jeuk. Je kan ze zelfs invriezen in een ijsblokjesvorm.
- Koele handschoenen: eczeem op je handen? Leg katoenen handschoenen vijf minuutjes in de diepvries en trek ze aan na het smeren.
- Azijnwater: 1 eetlepel azijn op 1 liter water, en zacht deppen met een doekje.
- Kort en lauw: douche of baad kort en lauwwarm, dep je huid droog en verzorg ze meteen.
- Korte nagels: vooral bij kinderen en 's nachts. Bij baby's kunnen handschoentjes helpen.
- Afleiding: klinkt simpel, maar je aandacht verleggen werkt echt.
Een verzachtend bad
- Cleopatrabad: meng 200 ml volle melk of plantaardige melk met 2 eetlepels vette plantenolie in een potje of maatbeker. Vul aan met hydrolaat of water, schud goed en giet het bij je lauwe badwater. Heerlijk bij een droge huid met jeuk.
- Haverzemelenbad: kook 2 eetlepels haverzemelen in 1 liter water, laat afkoelen en voeg toe aan je bad. Fijn bij heftige jeuk.
- Dode zeezout: 10 gram per liter badwater. Let op: op een beschadigde, open huid prikt het.
- Kleibad: 4 tot 6 eetlepels witte klei in je bad. Witte klei is wat zachter en past beter bij eczeem dan groene klei.
Een kompres bij een vochtig eczeem
Nat eczeem behandel je met nat: "nat op nat". Vette crèmes en olie wachten dus tot het vocht weg is.
- Maak een katoenen of linnen doek nat met afgekoelde salie- of zwarte thee, of met half water en half hydrolaat, zoals roomse kamillehydrolaat.
- Leg de doek los op je huid. Dek nooit af met plastic.
- Wordt de doek warm? Vervang hem dan door een verse.
Zwarte thee is sterk samentrekkend. Gebruik het daarom maar enkele dagen na elkaar.
Ook van binnenuit
Eczeem zit niet alleen aan de buitenkant. Als herboriste kijk ik graag naar het geheel: verzorging aan de buitenkant, maar ook wat er vanbinnen gebeurt.
Je uitscheidingsorganen
Je lever, darmen, longen en huid ruimen samen op. Werken de eerste drie wat minder goed, dan neemt je huid soms een deel van het werk over. Kruiden die je uitscheiding een zetje geven:
- Brandnetel, als thee of als sap
- Paardenbloem, voor mij dé leverplant
- Mariadistel
- Guldenroede
- Peterselie
En vergeet je darmen niet: probiotica kunnen een mooie aanvulling zijn.
Eten en tekorten
- Minder zout: zout trekt vocht aan. In een bad is dat fijn, op je bord net niet. Hoe minder zout je eet, hoe beter voor je huid.
- Vis: één keer per week is een mooi ritme.
- Tekorten? Bij sommige mensen met eczeem is er een tekort aan zink of vitamine A, D of E. Laat dat eerst nakijken met een bloedname bij je huisarts voor je zelf supplementen neemt.
Feit of fabel?
| Bewering | Feit of fabel? |
|---|---|
| Eczeem is besmettelijk | Fabel |
| Je moet zo weinig mogelijk smeren | Fabel: smeren, smeren, smeren |
| Eczeem is gewoon een droge huid | Fabel |
| Je kan een droge huid altijd onderscheiden van eczeem | Fabel |
| Voeding is altijd de oorzaak | Fabel: maar 3 tot 10% van de mensen met atopisch eczeem heeft ook een voedselallergie |
| Etherische olie kan je altijd gebruiken | Fabel: in een acute, nattende fase wacht je beter |
| Je groeit er altijd overheen | Fabel: veel kinderen worden later klachtenvrij, maar een opstoot op latere leeftijd blijft mogelijk |
| Douchen is slecht | Half waar: te warm is slecht, kort en lauwwarm is prima |
| Stress heeft invloed | Feit |
Tot slot
Eczeem is dus zoveel meer dan wat je aan de huid ziet. Het raakt je slaap, je concentratie, je werk en je zelfvertrouwen. Wees daarom zacht voor jezelf, en voor je huid. Koel bij jeuk, zuur in plaats van zeep, eerst vocht en dan vet. En vooral: blijven smeren, ook als het beter gaat.
